KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ

TARIMSAL YAPININ ÖZETİ

Hazırlayan:

Nihat Nalbantoğlu

Ziraat Yüksek Mühendisi

İÇİNDEKİLER

1.      Giriş……………………………………………………………..    1

2.      Konum ve İklim…………………………………………………    1

3.         Arazi varlığı ve kullanımı……………………………………….    1

4.         KKTC'de Su varlığı…………………………………………….. 1-2

5.         Tarımın ekonomi içindeki yeri………………………………….    3

5-1.   KKTC nüfusu,çalışan sayısı ve tarın sektöründe çalışan sayısı...3-4

5-2.   Tarım sektörünün gayrı safi milli hasıladaki payı (1977)…….…  3

5-3.    Fert  başına milli gelir ($)………………………………. …….    3

5-4.   Yıllık Enflasyon hızı (%)……………………………  ………..    3

5-5.   Tarımsal sabit sermaye yatırımları (1977)………………………   4

5-6      Banka plasmanları………………………………………………  4

5-7     Tarımsal ürünlerin dışsatımdaki payı…………………………...  4

6.          Bitkisel varlık ve üretim………………………………………5-12

6-1       Tahıllar………………………………………………………….   5

6-2       Baklagiller………………………………………………………   5

6-3       Endüstriyel bitkiler……………………………………………..   6

6-4      Yağlı tohumlar…………………………………………………..   6

6-5      Yumru bitkiler…………………………………………………..   7

6-6      Yem bitkileri…………………………………………………….  7

6-7      Yaprağı yenen sebzeler………………………………………….  8

6-8       Meyvesi yenen sebzeler………………………………………..   9

6-9       Baklagil sebzeleri………………………………………………   9

6-10 Soğansı, yunru ve kök sebzeleri………………………………  10

6-11 Diğer sebzeler…………………………………………………  10

6-12 Sert kabuklu meyveler………………………………………… 10

6-13 Yumuşak çekirdekli meyveler………………………………… 11

6-14 Taş çekirdekli meyveler………………………………………  11

6-15 Üzüm ve üzümsü meyveler…………………………………… 12

6-16 Turunçgil meyveleri…………………………………………… 12

7               Hayvansal varlık ve üretim………………………………….13-15

7-1       Hayvan adeti…………………………………………………..  13

7-2       Et üretimi……………………………………………………… 14

7-3       Yavru üretimi…………………………………………………  14

7-4       Süt ve süt mamulu üretimi……………………………………  14

7-5       Deri üretimi…………………………………………………..  14

7-6       Hayvansal gübre üretimi…………………………………  …..15

7-7       Yapağı üretimi……………………………………………….  15

7-8       Civciv ve yumurta üretimi…………………………………..  15

7-9       Bal üretimi…………………………………………………..  15

8            KKTC'nin ihracatı………………………………………15-17

8-1      Çeşitli gıda maddeleri ihracatı……………………………  15

 8-2      Narenciye ihracatı………………………………………..  16

8-2-1 Valensya…………………………………………………  16

8-2-2 Yafa……………………………………………………… 16

8-2-3 Washington……………………………………………… 16

8-2-4 Mandalin………………………………………………… 16

8-2-5 Limon……………………………………………………. 17

8-2-6 Greyfut………………………………………………….. 17

8-2-7 Mamul narenciye……………………………………….. 17

8-3      Canlı hayvan ihracatı……………………………………  17

9            KKTC'nin ithalatı……………………………………..17-20

9-1     Tahıllar…………………………………………………… 17

9-2     Baklagiller………………………………………………..  18

9-3     Endüstri bitkileri…………………………………………. 18

9-4     Yumru bitkiler…………………………………………… 18

9-5     Yaprağı yenenn sebzeler………………………………… 18

9-6     Meyvesi yenen sebzeler…………………………………. 19

9-7     Soğansı, yumru ve kök bitkileri…………………………  19

9-8     Sert kabuklu meyveler………………………………….    19

9-9     Yumuşa çekirdekli meyveler……………………………   19

10-10Taş çekirdekli meyveler…………………………………  19

9-10 Üzüm ve üzümsü meyveler…………………………….. 20

9-11 Sun'i gübreler…………………………………………… 20

9-12 Yem hammaddeleri……………………………………..  20

10     Sonuç……………………………………………………   21

1.GİRİŞ:

Tarımsal üretimde temel amaç; toprak, su ve iklim kaynaklarını optimum ve rasyonel bir şekilde kullanmak suretiyle birimlerde verimi artırmak, üreticinin üretim gücünü en üst düzeye çıkararak, iç piyasa için mal arzının istikrarlı ve uygun şarlarda sağlanması ve iç tüketim fazlası ürünlerin dış satımı ile bu kesimden yeşamını sürdüren nufusun hayat standardını ve milli gelirdeki tarım saktörünün payını dengeli bir şekilde artırmak, arz-teleb-fiyat dengesini oluşturmak ve  ulusal ekonomiye daha çok katkıda bulunmaktır.

Bilindiği gibi tarım; toprak,su, hayvan ve tohum kullanarak bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi ve bunların çeşitli aşamalarda değerlendirilmesi olarak tanımlanabilir. Tarımda kullanılan üretim kaynakları; toprak, su, girdi, emek ve teknoloji olarak sayılabilir.

2.KONUM ve İKLİM:

            Kıbrıs adası 32-34 doğu meridyenleri ile 34-35 kuzey paralelleri arasında ve Akdeniz'in kuzey-doğusunda yer alır. Adanın yüzölçümü 9251 km2 olup, Akdenizin 3. büyük adasıdır. Türkiye'nin 60 km güneyinde, Süriye'nin 96 km batısında ve Mısır'ın 385 km kuzeyindedir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuruyeti, yüzölçümü 3298 km² olup, adanın kuzeyinde yer almakta ve Başparmak dağları ile Masarya ovası, Kuzey sahil ovaları ile Karpaz yarımadasından oluşmaktadır.

            Tipik Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü kışlar ılık ve yağışlı, yazlar ise sıcak ve kurak geçmektedir. Yılın en soğuk ayı olan Aralık'ta, ortalama minimmum sıcaklık 9⁰C', en sıcak ay olan Ağostos'da ise ortalama maksimum sıcaklık 35⁰C'dir. Yıllık yağış ortalaması yaklaşık olarak 350 mm'dir. Yağışlar genellikle Kasım - Nisan arasında düşmektedir. Yıllık nisbi nem ortalaması ise yaklaşık 68.4 civarındadır.

3.ARAZİ VARLIĞI ve KULLANIMI:

            KKTC'nin toplam arazi potansiyeli 2.465.552 dönümdür. Bu potansiyelin %56.71'ine tekabül eden 1.398.123 dönümü Tarımsal arazisi, %19.50'sine tekabül eden 480.740 dönümü Orman arazisisi, %4.5'ine tekabül eden 122.157 dönümü Hali ve Mer'a arazisi, %10.69'una tekabül eden 263.471 dönümü Kasaba,Köy,Dere ve Gölet arazisi ve %8.15'ine tekabül eden 201.061 dönümü ise Kullanılmayan araziden oluşmaktadır.

            Tarım arazilerinin %60.70'ine tekabül eden 848.720 dönümü Ekilen arazi; %39.30'una tekabül eden 549.403 dönümü Ekilmeyen arazidir.

            Ekilen arazilerin %92.02'si, yani 781.005 dönümü, Kuru Tarım Arazisi olarak; %7.98'i, yani 67.715 dönümü, Sulu Tarım Arazisi olarak kullanılmaktadır.

             Ekilen arazilerin %68.38'i, 580.371 dönümü Tahıl arazisi; %8.56'sı, 72.657 dönümü Nadas arazi; %7.69'u, 65.235 dönümü Baklagil arazisi;  %0.16'ı, 1.321 dönümü Yağlı Tohumlar arazisi; %0.59'u, 5.032 dönümü Yumru Bitkiler arazisi;  %1.78'i, 15.109 dönümü Yem Bitkileri arazisi;  %0.12'si, 1.022 dönümü Yaprağı Yenen Sebzeler arazisi;  %0.40'ı, 3391 dönümü Meyvesi Yenen Sebzeler arazisi;  %0.23'ü, 1985 dönümü Baklagil Sebzeleri arazisi;  %0.01'i, 79 dönümü Soğansı, Yumru ve Kök Bitkileri arazisi;  %0.04'ü, 349 dönümü Diğer Sebzeler arazisi; %0.30'u, 2523 dönümü Sert Kabuklu Meyve arazisi;  %0.08'i, 651 dönümü Yumuşak Çekirdekli Meyve arazisi; %0.19'u, 1606 dönümü Taş Çekirdekli Meyve arazisi;  %5.79'u, 40.183 dönümü Üzümsü Meyve arazisi;  %5.59'u, 47.417 dönümü Turungil Meyve arazisi ve %0.09'u, 788 dönümü Sera--Tünel arazisi olarak kullanılmaktadır.

4.KKTC'de SU VARLIĞI:

            Akarsular bakımından fakir olan adamızda sürekli akan dere yoktur. Akarsuların büyük bir bölümü Güney Kıbrıs'ta bulunmaktadır. Güney Kıbrıs'taki akarsuların toplam akımı 357 milyon m³'iken Kuzey Kıbrıs'daki toplam akım 72 milyon m³ civarındadır.

            KKTC.            Sınırları dahilinde toplam 41 adet baraj ve gölet, 37 adet yalnız kışın akan dere ve 70 adet irili ufaklı pınar mevcuttur. Barajların su toplama kapasitesi 21 milyon m³'dür. Akarsuların 72 milyon m³'lük akım kapasitesinden 39 milyon m³'ü aküferlere iletilmekte, 15 milyon m³'ü, denetimli sulamada kullanılmakta ve 18 milyon m³'ü ise denetimsiz akışa geçmektedir.

            Bölgemizde 902 milyon m³'lük su rezervi mevcuttur. Bunun ancak 300 milyon m³'ü emniyetle kullanılabilmektedir. Geriye kalanlar, çekildiği anda yatakları deniz suyu işgal edeceğinden, rezerv sayılmamaktadır.

            İçme ve sulama için yer altından çekilen su miktarı 114.5 milyon m³'dür. Bölgemizdeki tam beslenme 89 milyon m³' olup, bu miktar aynı zamanda emniyetli çekimi göstermektedir. Bu perspektif içerisinde 25 milyon m³'lük bir yeraltı su açığımız mevcuttur. 114,5 milyon m³'lük suyun 22,5 milyon m³'ü içme suyu, 92 milyon m³'ü ise sulama suyu olarak kullanılmaktadır. Aşağıdaki tabloda yeraltı su toplama alanlarının, yıllık beslenme kapasiteleri, yıllık çekim ve boşalım kapasiteleri, rezerv alanları görülmektedir.

            Güzelyurt aküferinin olduğu bölge Kıbrıs'ın en önemli bölgesidir. 240 km^2' lik bir saha kaplayan bu alanın 150 km^2' si KKTC'nin sınırları içerisinde kalmıştır. Bölgede 600 adet sondaj kuyusu mevcuttur. Bu kuyulardan en az 500 tanesi sulama mevsiminde gün boyu 10 saat çalışmaktadır.

            Güzelyurt aküferinin kalınlığı ortalama 100 m'dir. Bütün yatakta 400 Milyon m³ su mevcuttur. Deniz seviyesinin altına düşen su tabakası alanı 75 Km^2'ye ulaşmıştır.

            Mağusa aküferi 45 km^2'e olup, ancak 20 Km^2'si KKTC'nin sınırları içerisinde yer almıştır. Aküferinin kalınlığı ortalama 35 m'dir. Yaklaşık olarak 500 kuyu mevcuttur.

            Girne Dağları Aküferi 80 Km^2'e olup, kalınlığı ortalama 300 m'dir. Toplam rezervi 300 milyon m³ olup tuzlanma tehlikesi olmayan yegâne aküferimizdir.

            Girne Kıyı Şeridi aküferinde Karşıya'dan Çatalköy'e kadar 32 km^2'lik bir alanı kapsamaktadır. Aküferden çekilen suyun %95'si sulamada, %5'i ise içme suyu olarak kullanılmaktadır.

            Beyarmudu aküferi ise Beyarmudu köyü ve yakın dolaylarında 9 km^2'lik bir alanı kapsamaktadır. Aküferin yaklaşık jips kalınlığı ortalama 20 m'dir. Aküferden çekilen suyun tamamı sulama suyu olarak kullanılmaktadır.

            Yeşilköy aküferi, Karpaz yarımadasının Yeşilköy yakın çevresinde 2 km^2'lik bir alanı kapsamaktadır. Kalınlığı ortalama 50 m'dir. Aküferden çekilen suyun %91'i sulamada, %9'u ise içme suyu olarak kullanılmaktadır.

            Akdeniz Aküferi 20 km^2'lik bir alanı kapsamaktadır. Yıllık çekim ile besleme aynı olmaktadır. Aküferden çekilen suyun %93'ü sulamada, %7'i ise içme suyu olarak kullanılmaktadır.

Lefkoşa-Serdarlı aküferi Lefkoşa'nın doğusunda Serdarlı, Pınarlı, Meriç dörtgeni etrafında 20 km^2'lik bir alanı kapsamaktadır. Ortalama 150-200 m arasında rastlanan jipsten alınan su sulfatlıdır. Çekilen suyun tümü sulamada kullanılmaktadır.

            Yeşilırmak, Lefke aküferi ise esas itibarıyle dere yatağında gömülü alüvyondur. Ortalama kalınlığı 30 m civarında olup yüzey alanı 16 km^2' dir.

5.TARIM'ın EKONOMİ İÇİNDEKİ YERİ:

            KKTC nüfusunun %47 kırsal bölgelerde, %53 ise kentsel bölgelerde yaşamaktadır.Aşağıda nüfus ve çalışan insan sayısı, tarım sektörünün gayrı safi milli hasıla içindeki payı, fert başına  düşen milli geliri, yıllık enflasdyon oranlarını, tarımsal sabit sermaye yatırımlarını, banka plasmanlarını,ve tarımsal ürünlarin dıssatımdaki paylarını ele alınacaktır.

5-1.KKTC nüfusu , çalışan sayısı ve tarım sektöründe çalışan sayısı:

            1981 yılında nüfus 151233 kişi iken, %35 artarak 1998 yılında 204225 kişiye yükselmiştir. 1981 yılında çalışan nüfus 53930 kişi iken, %57 artarak 1998 yılında 84807 kişiye yükselmiştir. 1981 yılında tarımda çalışan nüfus 19466 kişi iken, %23 azalarak 1998 yılında 15864 kişiye düşmüştür. 1981 yılında Tarımda çalışan nüfusun toplam nüfusa oranı %12.87 iken, ayni oran 1998 yılında %7.76'e düşmüştür.

5-2.Tarım sektörünün GSMH'daki payı ( 1977 fiyatlarıyla, milyon TL )

            Tarım sektörünün, 1977 fiyatlarıyla, gayri safi milli hasıladaki payı; 1981 yılında %18.6'lık bir oranla 732.500.000.-TL iken, 1998 yılında %7.6'lık bir oranla 636.100.000.TL'ye düşmüştür.1981 yılında 732.500.000.-TL olan tarımın GSMH içimdeki payı, 1998 yılında %6.1 oranında gerileyerek 636.100.000.-TL'ye düşmüştür.

5-3.Fert başına milli gelir (  US $ )

            Dolar olarak 1981 yılında 1435$ düşerken, 1998 yılında %202 oranında artarak 4335 $'a yükselmiştir.

5-4.Yıllık Enflasyon hızı ( % )         

                        Enflasyon, 1981 yılında %42.80 oranında iken, 1994 ylında %215.01 oranına çıkmış ve 1998 yılında %66.5 düşmüştür. Halihazırda bu enflasyon oranı çok yüksek olup, bu oranı onlar seviyesinin altına çekilmesi gerekmektedir. 

5-5.Tarımsal sabit sermaye yatırımları ( 1977 fiyatlarıyla, milyon TL )